در هردو شهر بر خطّ ميانهء آسمان باشد ، آن دو شهر بر يك نصف النّهار واقعند و اختلاف طول ندارند ؛ و اگر در يكى نيمشب باشد و در ديگرى پيش از آن ، اوّلى به اندازهء پيشى داشتن كسوف دومى بر نيمشب در مشرق آن واقع است ؛ و اگر در يكى نيمشب باشد و در ديگرى پس از نيمشب ، اين يكى به اندازهء پسى كسوف از نيمشب در مشرق اوّلى واقع است ؛ و اگر در هردو پيش از نيمشب باشد ، اختلاف ميان ساعتهاى بازماندهء آنها به نيمشب همان اختلاف طول آنها است ، و آنكه ساعتهايش بيشتر است غربى است ؛ و اگر در هردو پس از نيمشب باشد ، اختلاف ميان ساعتهاى گذشتهء از نيمشب همان اختلاف طول آنها است ، و آنكه ساعتهايش بيشتر است شرقى است ؛ و اگر ميان ساعتهاى باقى مانده يا گذشته اختلافى نباشد ، ميان طولهاى دو شهر اختلافى نيست ؛ و اگر در يكى از آنها بعد از نيمشب باشد و در ديگرى پيش از نيمشب ، افزودهء گذشتهء از نيمشب و ماندهء به نيمشب اختلاف طول آنها است ، و آنكه كسوف آن پس از نيمشب است شرقى است . اين است اقسامى كه راصد بايد به آنها بپردازد . و اگر زمان از آغاز شب يا پايان آن حساب شده باشد ، مىتوان آن را به زمان حساب شدهء از نيمشب بازگرداند ، چه جايگاه خورشيد معلوم است و از روى آن مىتوان اين تحويل زمان را به انجام رسانيد و حساب كرد ، چه برشمردن گونه‌هاى ديگر و نگاه داشتن حساب آنها زمان دراز مىخواهد . و آنچه دربارهء ميل كسوف گفتم ، از آن جهت كه ميلهاى ماه به سبب سرعت تغيير آنها معتبر نيست ، مقصود ميل جزء نظير جزء خورشيد [ يعنى نقطهء مقابل خورشيد در آسمان ] است كه معلوم است و به ميانهء كسوف تعلّق دارد ، ولى بايد گفت كه ميل ماه را مىتوان با تقريب در وقت كسوف به‌دست آورد . و گروهى گفته‌اند كه آغاز كسوف را در ابتداى شب و پايان شكفته شدن آن را در آخر شب نمىتوان دريافت . فرض كنيم ABGD [ شكل 46 ] نصف دايرهء پيداى مدار خورشيد در بالاى افق حقيقى AeD ، و KLM نصف كرهء زمين باشد . BLG را